„Tu zaczyna się dalej” – 31. Transport Literacki

Już jutro rusza 31. edycja Transportu Literackiego – najstarszego festiwalu literackiego w Polsce. W tym roku wydarzenie odbędzie się pod hasłem „Tu zaczyna się dalej”.

Blisko sześćdziesięcioro twórców i twórczyń z ośmiu krajów oraz ponad trzysta pięćdziesiąt osób uczestniczących w programach dla piszących i współtworzących obieg literatury weźmie udział w TransPorcie Literackim 31, który odbędzie się w dniach 23–26 kwietnia 2026 roku w Dźwirzynie i Kołobrzegu. Wśród zaproszonych gości są Péter NÁDAS – autor powieści uznawanych za najważniejsze dzieła literatury europejskiej ostatnich dekad – a także kolejna szóstka autorek i autorów z międzynarodowego projektu „Tu i teraz”. Program festiwalu obejmie ponadto specjalne wydarzenia rocznicowe z okazji osiemdziesiątych urodzin Ewy KURYLUK i Tadeusza SŁAWKA, spotkanie i koncert tegorocznego laureata Paszportu „Polityki” w kategorii „Kreator kultury” – Tomka LIPIŃSKIEGO, prezentacje ośmiu nowych poetyckich i prozatorskich głosów z Polski – laureatek i laureatów projektu „Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty” – oraz wydarzenia z muzyczną oprawą Jerzego MAZZOLLA.

Hasłem tegorocznej edycji są słowa „Tu zaczyna się dalej”. Wchodząc w czwartą dekadę, festiwal kieruje uwagę nie na podsumowania, lecz na to, co literaturę wprawia w ruch – na momenty przejścia, przemiany i świadomego przekraczania granic, które decydują o jej żywotności. TransPort Literacki – jak zapowiadała sama zmiana nazwy – przestał być pojedynczym portem, miejscem prezentacji, a stał się przestrzenią przemieszczania się literatury między językami, doświadczeniami i ludźmi, którzy dopiero jej szukają albo próbują na nowo ją nazwać. To już nie zamknięte dzieło, lecz działanie: proces wspólny, otwarty i rozłożony w czasie. Program rozgrywa się więc w wielu planach jednocześnie – od czytań premierowych książek i międzynarodowych spotkań po pracownie dla debiutantów oraz działania uczące nie tylko pisania, lecz także współtworzenia świata literatury. Nie jest to już układ scena–publiczność, lecz warsztat–wspólnota–wymiana, co nadaje festiwalowi nowy rytm i sens.

Unikalność wydarzenia polega na tym, że spotykają się tu różne doświadczenia, dyscypliny i role. Biorą w nim udział autorki/autorzy, tłumaczki/tłumacze, redaktorki/redaktorzy, kuratorki/kuratorzy oraz odbiorczynie/odbiorcy. Wspólnota nie ogranicza się do sceny, lecz powstaje w trakcie kolektywnej pracy nad tekstem, podczas rozmów o jego kształcie i drodze do czytelnika. Pracownie pozostają sercem TransPortu – obejmują zarówno projekty „Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty”, jak i warsztaty rozwijające kompetencje twórcze. W tym roku społeczność festiwalu poszerzy się o uczestniczki i uczestników nowego programu „Kadry literatury”, który włącza do tej przestrzeni osoby współtworzące obieg książki – redaktorki/redaktorów, kuratorki/kuratorów, projektantki/projektantów komunikacji i promotorki/promotorów czytelnictwa. Zajęcia poprowadzą Maria DESKUR, Katarzyna KONOPKA, Beata STASIŃSKA, Kat SZEWCZYK i Grzegorz JĘDREK. Poszerzenie zakresu działań stanowi dowód na to, że literatura powstaje dzięki współpracy wielu kompetencji, a festiwal jest miejscem nie tylko twórczego debiutu, lecz także rozwoju całego środowiska literackiego.

Kolejna odsłona programu „Kreatywna literatura” rozszerzy pole działań na formy dramatyczne, muzyczne i audiowizualne, pokazując, że literatura funkcjonuje dziś w wielu mediach i praktykach twórczych. Warsztaty poprowadzą Agata DYCZKO, Tomasz CICHOŃ, Tomek LIPIŃSKI i Dariusz SUSKA. Zaplanowane są dwie pracownie scenariuszowe realizowane we współpracy z partnerem branżowym TVN Warner Bros. Discovery, otwierające tekst na przestrzeń teatru, piosenki i obrazu. Równolegle będą realizowane główne grupy „Połowu”, prowadzone przez Joannę MUELLER, Przemysława OWCZARKA, Jakuba PSZONIAKA i Małgorzatę SIKORĘ-TARNOWSKĄ, a także „Pracownie przed debiutem wierszem i prozą”, za które będą odpowiadać m.in. Iwona BASSA, Magdalena GENOW, Aleksandra GRZEMSKA, Dominika HORODECKA, Barbara KLICKA, Wojciech KOPEĆ, Anna KRZYWANIA, Joanna ŁĘPICKA, Joanna ROSZAK, Patrycja SIKORA-TARNOWSKA, Katarzyna SZAULIŃSKA i Maciej WNUK. To właśnie w przestrzeni Pracowni tekst przechodzi drogę od pierwszego zdania do świadomego uczestnictwa w kulturze.

 

Oś programu wyznaczają premiery wydawnicze, które stają się początkiem rozmów i kolejnych przekładów. Nowe książki zaprezentują Justyna BARGIELSKA, Kacper BARTCZAK, Ewa KURYLUK, Tomek LIPIŃSKI, Agata PUWALSKA, Tadeusz SŁAWEK i Julia SZYCHOWIAK, „Nowe głosy z Polski” – laureatki i laureaci projektu „Połów”: Michał DZIEDZIC, Andrzej ILCZEWSKI, Michał JANIK, Przemysław KRALL, Kuba KULASA, Aleksandra MAJÓWKA, Aleksandra WEKSEJ i Kuba WOJTALA. Ich debiuty są efektem pracy warsztatowej prowadzonej w ramach festiwalu. Międzynarodowy wymiar wydarzenia tworzą: Stanislav BILER, Viggo BJERRING, Sabrina GIARRATANA, Kristina KOČAN, Paula MEEHAN, Péter NÁDAS i Uljana WOLF. W spotkaniach udział wezmą tłumaczki książek – Agnieszka BĘDKOWSKA-KOPCZYK, Karolina GOLIMOWSKA, Anna MAŚLANKA, Katarzyna SKÓRSKA i Elżbieta SOBOLEWSKA. Zagraniczne spotkania poprowadzą: Zuza GAIŃSKA, Michał NOGAŚ, Inga IWASIÓW, Maciej ROBERT i Antonina TOSIEK.

Każdy dzień festiwalu otworzy cykl „Rozruch wyobraźni” z udziałem Ewy KURYLUK, Tadeusza SŁAWKA, Pawła POTOROCZYNA i Ingi IWASIÓW, wyznaczający ton dalszych wydarzeń. Spotkania uzupełni muzyka Jerzego MAZZOLLA i Piotra KOMOSIŃSKIEGO, tworząca dialog między słowem a improwizacją. Muzyczny finał nastąpi podczas gali, kiedy to poza wręczeniem Nagrody Koło Brzegu Poezji i Prozy odbędzie się premiera winylowej płyty „Pory…”. W programie znajdzie się także debata z udziałem publiczności „Na co możemy pozwolić sztucznej inteligencji”. Tak budowana dramaturgia łączy premierę książki, rozmowę, przekład i dźwięk w jedno doświadczenie. 31. edycja odbędzie się w skupionej formule jednego miejsca – w Hotelu Senator w Dźwirzynie, między morzem a lasem, gdzie będą odbywać się zarówno Pracownie, jak i główne wydarzenia programu. Wybrane spotkania zaplanowano również w RCK w Kołobrzegu, dzięki czemu festiwal zachowa otwartość na lokalną publiczność.

Organizatorem festiwalu jest Biuro Literackie. Autorem programu już po raz trzydziesty pierwszy pozostaje twórca i dyrektor artystyczny wydarzenia Artur BURSZTA, a funkcję dyrektorki organizacyjnej pełni Aleksandra OLSZEWSKA. Książki powstawały m.in. dzięki zaangażowaniu Joanny MUELLER i Joanny ĆWIKLAK oraz Magdaleny GEMBARY, Julii KOŹMIN, Mateusza MARTYNA i Uli PĄGOWSKIEJ. Za sprawy organizacyjne odpowiadają Katarzyna KOSEL, Jakub JAKUBIK, Oliwia PANUFNIK, Karolina SZNURAWA, nad festiwalowymi social mediami czuwa Aleksandra SZYMAŃSKA, realizację i obsługę techniczną zapewnia Dawid GRABOWSKI i Daniel KOGUT. Dokumentację filmową przygotowują Tomasz PIECHNIK, Jakub PIECHNIK i Jan SKRZYPCZYŃSKI, fotograficzną – Radosław PIETRAGA, a obsługę finansową prowadzą Anna OSTROWSKA, Grażyna SZYMAŃSKA i Marta SZYMAŃSKA. Oprawę graficzną i identyfikację wizualną przygotował Łukasz ZBIERANOWSKI, scenografię Damian BANASZ ze wsparciem Natalii PORZEZIŃSKIEJ, wideo Kacper ZAMARŁO, multimedia Polina JUSTOWA, a za przekłady i tłumaczenie symultaniczne odpowiada Katarzyna BYŁÓW.

Wydarzenie jest realizowane dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które przyznało festiwalowi dotację na kolejne trzy lata, dając mu najwyższą możliwą ocenę – 100 punktów w 100-punktowej skali. Już po raz jedenasty TransPort Literacki odbywa się dzięki wsparciu Komisji Europejskiej w ramach programu Kreatywna Europa. Kolejnymi mecenasami festiwalu są Miasto Kołobrzeg oraz Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego. Partnerzy festiwalu to także Hotel Senator, Regionalne Centrum Kultury w Kołobrzegu, Danish Arts Foundation, Instytut Liszta – Węgierskie Centrum Kultury w Warszawie oraz Instytut Adama Mickiewicza. Partnerem programu „Kreatywna literatura” jest TVN Warner Bros. Discovery, a programu „Kadry literatury” – Fundacja Powszechnego Czytania. Działania wspierają również lokalni partnerzy: Polskie Radio Koszalin, Coffeedesk, Pufa Design, DG Light & Sound oraz Dealerzy Kultury.

Źródło: Biuro Literackie